ખેતીમાં સિંચાઈની પદ્ધતિઓની સરખામણી

Traditional, Sprinkler and Drip Irrigation ખેતીમાં યોગ્ય સિંચાઈ પદ્ધતિ અપનાવવાથી પાણી, ખાતર અને મજૂરી ખર્ચમાં બચત થાય છે
અને ઉત્પાદન તેમજ નફામાં વધારો થાય છે. આજના આ લેખમાં આપણે

ધોરિયા પિયત, ફુવારા પિયત અને ટપક પિયત
પદ્ધતિઓની વિગતવાર માહિતી અને તુલના જાણીશું.

૧. ધોરિયા પિયત (Traditional Irrigation)

આ પદ્ધતિ પરંપરાગત રીતે ખેડૂતોએ વર્ષોથી ઉપયોગમાં લીધી છે.

• પાણીનો ખૂબ વધુ વપરાશ થાય છે
• મજૂરી ખર્ચ વધારે પડે છે
• જમીનનું ધોવાણ થાય છે
• નિંદામણ અને રોગ-જીવાત વધારે થાય છે
• ખાતરની કાર્યક્ષમતા માત્ર ૩૦–૪૦% રહે છે

૨. ફુવારા પિયત (Sprinkler Irrigation)

ફુવારા પિયત પદ્ધતિ આધુનિક ખેતીમાં મધ્યમ સ્તરની લોકપ્રિય પદ્ધતિ છે.

• ૩૦–૪૦% પાણી અને વીજળીની બચત
• મજૂરી ખર્ચ ઓછો
• જમીન પોચી રહે છે
• નિંદામણમાં ઘટાડો
• ખાતરની કાર્યક્ષમતા ૫૦–૬૦%

૩. ટપક પિયત (Drip Irrigation)

ટપક પિયત પદ્ધતિ હાલની સૌથી આધુનિક અને નફાકારક સિંચાઈ પદ્ધતિ ગણાય છે.

• ૫૦–૭૦% પાણીની બચત
• ૪૦–૫૦% વીજળી બચત
• મજૂરી ખર્ચ ખૂબ ઓછો
• જમીન ભરભરી રહે છે
• નિંદામણ નહિવત
• ખાતરની કાર્યક્ષમતા ૮૦–૯૦%
• ખારા પાણીમાં પણ અસરકારક

સિંચાઈ પદ્ધતિઓની તુલના

વિશેષતા	ધોરિયા પિયત	ફુવારા પિયત	ટપક પિયત
પાણીની બચત	૦%	૩૦–૪૦%	૫૦–૭૦%
ખાતરની કાર્યક્ષમતા	૩૦–૪૦%	૫૦–૬૦%	૮૦–૯૦%
મજૂરી ખર્ચ	ખૂબ વધુ	મધ્યમ	ખૂબ ઓછો
જમીનનું ધોવાણ	વધુ	ઓછું	નહિવત

નિષ્કર્ષ

આધુનિક ખેતીમાં ટપક પિયત પદ્ધતિ સૌથી વધુ પાણી બચત,
ઉત્પાદનમાં વધારો અને નફાકારક પરિણામ આપે છે.
સરકારી સહાય યોજનાઓનો લાભ લઈ ખેડૂત મિત્રો માટે ટપક પિયત શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની શકે છે.