Unalu Mag ni Safal Kheti ઉનાળુ મગની સફળ ખેતી

ઉનાળુ મગની સફળ ખેતી: વાવેતરથી કાપણી સુધીની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

Unalu Mag ni Safal Kheti:- શું તમે શિયાળુ પાક લીધા પછી ખેતર ખાલી રાખવાને બદલે ટૂંકા ગાળામાં વધારાની આવક મેળવવા માંગો છો? તો ઉનાળુ મગની ખેતી તમારા માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની શકે છે. આજના આ બ્લોગમાં આપણે “કૃષિ પ્રગતિ” દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતીને આધારે ઉનાળુ મગની વૈજ્ઞાનિક ખેતી પદ્ધતિ વિશે વિગતવાર જાણીશું.

Unalu Mag ni Safal Kheti

ઉનાળુ મગની ખેતીના ફાયદા ઉનાળામાં જ્યાં પિયતની સગવડ હોય ત્યાં શિયાળુ પાક પછી ફાજલ જમીનમાં મગનું વાવેતર કરીને ખેડૂતો વધારાની આવક મેળવી શકે છે. Unalu Mag ni Safal Kheti મગ કઠોળ વર્ગનો પાક હોવાથી તેના મૂળમાં રહેલી રાઈઝોબિયમ ગાંઠો હવામાં રહેલો નાઈટ્રોજન જમીનમાં ઉમેરે છે, જે જમીનની ફળદ્રુપતા વધારે છે અને આવનારા ચોમાસુ પાકને સીધો ફાયદો થાય છે. વળી, ઉનાળામાં પવનથી થતું જમીનનું ધોવાણ પણ અટકે છે.

હવામાન અને જમીન

• હવામાન: મગના પાકના સારા વિકાસ માટે ૨૫ થી ૩૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સૌથી અનુકૂળ રહે છે. જો ફૂલ આવવાની અવસ્થાએ તાપમાન ૪૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધે તો ફૂલ ખરી પડવાની શક્યતા રહે છે.
• જમીન: મધ્યમ કાળી, ગોરાળુ અને સારા નિતારવાળી તેમજ સેન્દ્રિય તત્વો ધરાવતી જમીન વધુ માફક આવે છે. રેતાળ, ક્ષારવાળી (વધુ pH) કે નેમેટોડ્સ (ગંઠવા કૃમિ) વાળી જમીનમાં મગનો પાક સારો થતો નથી.

જમીની તૈયારી અને વાવેતર સમય અગાઉના પાકના જડિયાં-મૂળિયાં વીણી, હળ કે ટ્રેક્ટરથી ઊંડી ખેડ કરવી. ત્યારબાદ બે વખત કરબથી આડી-ઊભી ખેડ કરી, સમાર મારીને જમીન પોચી અને ભરભરી બનાવવી.

• વાવેતર સમય: ૧૫ ફેબ્રુઆરીથી ૧૫ માર્ચ સુધીનો સમયગાળો ઉનાળુ મગના વાવેતર માટે શ્રેષ્ઠ છે.

સુધારેલી જાતો અને બિયારણનો દર

• જાતો: મેહા, ગુજરાત આણંદ મગ-૫, ગુજરાત મગ-૬, અને ગુજરાત મગ-૭ જેવી જાતો પસંદ કરવી જોઈએ.
• બિયારણ: પ્રતિ હેક્ટરે ૨૦ થી ૨૫ કિલોગ્રામ બિયારણની જરૂર પડે છે.
• વાવણી અંતર: બે ચાસ વચ્ચે ૩૦ સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે ૧૦ સે.મી. અંતર રાખવું.

બીજ માવજત વાવેતર પહેલાં બીજને જમીન અને બીજજન્ય રોગોથી બચાવવા માટે થાયરમ અથવા કેપ્ટાન દવાનો ૨ થી ૩ ગ્રામ પ્રતિ કિલો બીજ દીઠ પટ આપવો. ત્યારબાદ રાઈઝોબિયમ કલ્ચરનો પટ આપવાથી ૧૦ કિલો નાઈટ્રોજન બચાવી શકાય છે. ૧ કિલો બીજ માટે ૩ થી ૫ મિલી પ્રવાહી જૈવિક કલ્ચરનો ઉપયોગ કરી, બીજને છાંયડામાં સૂકવીને વાવેતર કરવું.

ખાતર વ્યવસ્થાપન વાવણી સમયે પાયામાં પ્રતિ હેક્ટરે ૨૦ કિલો નાઈટ્રોજન અને ૪૦ કિલો ફોસ્ફરસ ચાસમાં ઓરીને આપવું. આ ઉપરાંત હેક્ટરે ૨૦ કિલો સલ્ફર આપવાથી ઉત્પાદન અને પ્રોટીનની ગુણવત્તા સુધરે છે. મગને વધારે પડતું નાઈટ્રોજનયુક્ત ખાતર ન આપવું જોઈએ, કારણ કે તેનાથી વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ વધે છે અને ફુલ મોડા આવે છે.

નીંદણ નિયંત્રણ મગ ટૂંકા ગાળાનો પાક હોવાથી શરૂઆતના ૩૦ દિવસ સુધી તેને નીંદણમુક્ત રાખવો ખૂબ જરૂરી છે. બે વખત નિંદામણ અને આંતરખેડ કરવી. જો મજૂરોની અછત હોય તો:

• વાવેતર બાદ અને ઉગાવા પહેલા (પ્રી-ઈમર્જન્સ): પેન્ડીમિથેલીન ૩૦% ઈસી (૧ કિલો સક્રિય તત્વ/હેક્ટર) ૫૦૦ લિટર પાણીમાં ઓગાળી છંટકાવ કરવો.
• ઉગાવા પછી (પોસ્ટ-ઈમર્જન્સ): વાવણીના ૧૫-૨૦ દિવસે ક્વિઝાલોફોપ ઈથાઈલ ૫% ઈસી (૪૦ ગ્રામ સક્રિય તત્વ/હેક્ટર) નો છંટકાવ કરવો.

પિયત વ્યવસ્થા જમીન અને હવામાન મુજબ ૭ થી ૧૨ દિવસના અંતરે કુલ ૫ થી ૭ પિયત આપવાની જરૂર પડે છે. ડાળી ફૂટવી, ફૂલ આવવા અને શીંગોમાં દાણા ભરાવવા જેવી કટોકટીની અવસ્થાઓએ પાણીની ખેંચ ન પડવી જોઈએ, નહિતર ઉત્પાદન પર માઠી અસર થાય છે.

કાપણી અને સંગ્રહ જ્યારે શીંગો કાળી પડી જાય અને દાણા કઠણ થાય ત્યારે કાપણી કરવી. શીંગો અને દાણા ખરી ન જાય તે માટે બપોર પહેલા કાપણી કરવી હિતાવહ છે. કાપણી બાદ એક અઠવાડિયું તડકામાં સૂકવી, થ્રેશરથી મસળી, સાફ કરી ગ્રેડિંગ કરવું. સંગ્રહ કરતી વખતે કોઠીમાં લીમડાના સૂકા પાનનો ઉપયોગ કરવો.

આમ, યોગ્ય આયોજન અને માવજત સાથે ઉનાળુ મગની ખેતી કરીને ખેડૂતો ટૂંકા ગાળામાં સારી આવક મેળવી શકે છે. વધુ માહિતી માટે કૃષિપ્રગતિ જોતા રહો.

ઉનાળુ મગની ખેતી – વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

1. ઉનાળુ મગની ખેતી માટે શ્રેષ્ઠ વાવેતર સમય કયો છે?

ઉનાળુ મગ માટે ૧૫ ફેબ્રુઆરીથી ૧૫ માર્ચ સુધીનો સમયગાળો સૌથી યોગ્ય અને ભલામણ કરેલો છે.

2. ઉનાળુ મગ માટે કયું તાપમાન અનુકૂળ ગણાય છે?

મગના સારા વિકાસ માટે ૨૫ થી ૩૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન અનુકૂળ રહે છે. ફૂલ આવતી અવસ્થાએ ૪૦ ડિગ્રીથી વધુ તાપમાન નુકસાનકારક બની શકે છે.

3. ઉનાળુ મગ માટે કઈ જાતો શ્રેષ્ઠ છે?

મેહા, ગુજરાત આણંદ મગ-૫, ગુજરાત મગ-૬ અને ગુજરાત મગ-૭ જેવી સુધારેલી જાતો ઉનાળુ મગ માટે ભલામણ કરવામાં આવે છે.

4. ઉનાળુ મગ માટે બિયારણનો દર કેટલો રાખવો?

ઉનાળુ મગ માટે પ્રતિ હેક્ટરે ૨૦ થી ૨૫ કિલોગ્રામ બિયારણનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય રહે છે.

5. મગની વાવણી સમયે કેટલું અંતર રાખવું?

બે ચાસ વચ્ચે ૩૦ સે.મી. અને બે છોડ વચ્ચે ૧૦ સે.મી. અંતર રાખવાથી સારો વિકાસ થાય છે.

6. બીજ માવજત કરવી જરૂરી છે કે નહીં?

હા, બીજને થાયરમ અથવા કેપ્ટાન દવાના ૨ થી ૩ ગ્રામ પ્રતિ કિલો બીજ મુજબ પટ આપવો જરૂરી છે. ત્યારબાદ રાઈઝોબિયમ કલ્ચરનો પટ આપવાથી નાઈટ્રોજન બચત થાય છે.

7. ઉનાળુ મગમાં ખાતર કેટલું અને કયું આપવું?

વાવણી સમયે પાયામાં પ્રતિ હેક્ટરે ૨૦ કિલો નાઈટ્રોજન અને ૪૦ કિલો ફોસ્ફરસ આપવું જોઈએ. સાથે ૨૦ કિલો સલ્ફર આપવાથી ઉત્પાદન વધે છે.

8. ઉનાળુ મગમાં નીંદણ નિયંત્રણ કેવી રીતે કરવું?

પ્રથમ ૩૦ દિવસ પાકને નીંદણમુક્ત રાખવો જરૂરી છે. બે વખત હાથથી નિંદામણ કરવી અથવા પેન્ડીમિથેલીન અને ક્વિઝાલોફોપ ઈથાઈલ દવાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ કરી શકાય છે.

9. ઉનાળુ મગને કેટલા પિયતની જરૂર પડે છે?

જમીન અને હવામાન અનુસાર ઉનાળુ મગને કુલ ૫ થી ૭ પિયત આપવાની જરૂર પડે છે. ફૂલ આવતી અને શીંગોમાં દાણા ભરાવાની અવસ્થાએ પાણી ખૂબ જરૂરી છે.

10. ઉનાળુ મગની કાપણી ક્યારે કરવી?

જ્યારે શીંગો કાળી પડવા લાગે અને દાણા કઠણ થાય ત્યારે કાપણી કરવી. દાણા ખરી ન જાય તે માટે બપોર પહેલા કાપણી કરવી લાભદાયી છે.