ઉનાળુ મગફળીમાં ખાતર વ્યવસ્થાપન (Summer Groundnut Fertilizer Management)
ઉનાળુ મગફળી પાકમાં Summer Groundnut Fertilizer Management વધુ અને ગુણવત્તાવાળું ઉત્પાદન મેળવવા માટે યોગ્ય ખાતર વ્યવસ્થાપન ખૂબ જ જરૂરી છે. જમીનની સ્થિતિ, પિયત વ્યવસ્થા અને પાકની જરૂરિયાત અનુસાર ખાતરોનો સંતુલિત ઉપયોગ કરવાથી મગફળીના દાણા ભરાવ અને ઉપજમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે.
🌱 ઉનાળુ મગફળી પાક માટે ખાતરની જરૂરિયાત
ઉનાળુ ઋતુમાં પિયતની સુવિધા હોવાથી પાક ખાતરનો સારું પ્રતિસાદ આપે છે. સામાન્ય રીતે ઉનાળુ મગફળી માટે નીચે મુજબ ખાતર આપવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે:
- ખાતર આપતાં પહેલાં જમીન સારી રીતે તૈયાર કરવી
- છાણીયું ખાતર અથવા સજીવ ખાતરનો ઉપયોગ કરવો
- રાસાયણિક ખાતરોનું સંતુલિત પ્રમાણ રાખવું
🧪 રાસાયણિક ખાતર ભલામણ (પ્રતિ હેક્ટર)
- છાણીયું ખાતર : 8 થી 10 ટન
- નાઇટ્રોજન (N) : 25 કિ.ગ્રા.
- ફોસ્ફરસ (P₂O₅) : 50 કિ.ગ્રા.
- પોટાશ (K₂O) : 50 કિ.ગ્રા.
આ ખાતરો વાવણી પહેલાં જમીનમાં ભેળવી આપવા. નાઇટ્રોજન સામાન્ય રીતે એમોનિયમ સલ્ફેટ અને ફોસ્ફરસ તથા પોટાશ સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટ સ્વરૂપે આપવી.
🟡 સલ્ફરનું મહત્વ
મગફળી પાકમાં સલ્ફર ખૂબ મહત્વનું તત્વ છે. સિંગલ સુપર ફોસ્ફેટમાં લગભગ 12% સલ્ફર ઉપલબ્ધ હોય છે, જે જમીનની ઉર્વરતા સુધારે છે અને દાણા ભરાવમાં મદદ કરે છે.
- સલ્ફરની ઉણપ હોય તો ઉપજ ઘટે છે
- જરૂર પડે તો 20 કિ.ગ્રા. સલ્ફર પ્રતિ હેક્ટર આપવું
🧬 સૂક્ષ્મ તત્વો (Micronutrients)
જમીનમાં જો જસ્ત (Zinc) અથવા બોરોન ની ઉણપ હોય તો નીચે મુજબ ઉપયોગ કરવો:
- જસ્ત સલ્ફેટ : 15 થી 20 કિ.ગ્રા./હેક્ટર
- બોરોન : જમીન પરીક્ષણ આધારે
સૂક્ષ્મ તત્વો પાકની વૃદ્ધિ, ફૂલધારણ અને દાણા વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
🧪 જમીન પરીક્ષણનું મહત્વ
ખાતર કેટલું અને ક્યારે આપવું તે માટે જમીન પરીક્ષણ કરાવવું ખૂબ જરૂરી છે. જમીન નમૂનો સરકારની અધિકૃત જમીન પરીક્ષણ લેબોરેટરીમાં તપાસ કરાવી તે મુજબ ખાતર આપવાથી ખર્ચ ઘટે અને ઉત્પાદન વધે છે.
✅ ખાતર વ્યવસ્થાપન માટે મહત્વપૂર્ણ સૂચનો
- વધારે નાઇટ્રોજન આપવું નહીં
- સંતુલિત ખાતર ઉપયોગ કરવો
- સજીવ અને રાસાયણિક ખાતરનું સંયોજન રાખવું
- પિયત વ્યવસ્થા યોગ્ય રાખવી
❓ વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)
ઉનાળુ મગફળીમાં કેટલું ખાતર આપવું?
છાણીયું ખાતર 8–10 ટન અને NPK 25:50:50 કિ.ગ્રા./હેક્ટર ભલામણ થાય છે.
સલ્ફર શા માટે જરૂરી છે?
સલ્ફર દાણા ભરાવ અને જમીનની ઉર્વરતા વધારવા માટે જરૂરી છે.
જમીન પરીક્ષણ કરાવવું જરૂરી છે?
હા, જમીન પરીક્ષણથી ખાતરની યોગ્ય માત્રા નક્કી કરી શકાય છે.
📌 નિષ્કર્ષ
ઉનાળુ મગફળી પાકમાં યોગ્ય ખાતર વ્યવસ્થાપન અપનાવવાથી ઉપજ, ગુણવત્તા અને નફામાં વધારો શક્ય છે. ખેડૂત મિત્રો જમીન પરીક્ષણ આધારિત ખાતર ઉપયોગ કરી મહત્તમ ઉત્પાદન મેળવી શકે છે.
– કૃષિ પ્રગતિ (Krushi Pragati)
વધુ માહિતી માટે કૃષિપ્રગતિ પર જાવ